Bu araştırma projesi, “Türkiye’de yerel üretimde illere göre gözlenen azalışın mekânsal dağılımı, çiftçiler arasında dijital bir bilgi ve tohum paylaşım ağının geliştirilmesini ne ölçüde gerekli kılmakta ve böyle bir ağ tarımsal sürdürülebilirliği nasıl destekleyebilir?” şeklindeki temel araştırma sorusuna, tarimasahipcik.org.tr dijital platformunun geliştirilmesiyle somut yanıtlar sunmuştur. Elde edilen bulgular, yerel tohum ve tarımsal bilgi sistemlerindeki erozyonun küresel eğilimlere paralel olarak Türkiye’de de kritik seviyede olduğunu göstermiş (Özkaya, 2008), özellikle İç Anadolu gibi karasal iklim bölgelerinde yerel tahıl atatohumları kaybolma riskinin yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Bu mekânsal azalış eğilimi, bölgesel farklılıkları dikkate alan, il bazında özelleştirilmiş bir dijital veri ve etkileşim platformunun geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Geleneksel bilgi aktarımındaki kırılmalar ve informal tohum takas pratikleri (Gül, 2023; Kurtege Sefer, 2024), mevcut sorunun çözümünde teknolojik bir müdahalenin kaçınılmaz olduğunu teyit etmiştir.
Geliştirilen tarimasahipcik.org.tr platformu, bu zorunluluğa bilimsel ve teknolojik bir yanıt vermektedir. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) entegrasyonu sayesinde her ilin iklimsel verileri ile ata tohumu envanterini eşleştirmesi, literatürde eksikliği belirtilen kapsamlı yerel tohum envanteri sorununu kısmen gidermiştir (Taş et al., 2017). Platformun sunduğu Çiftçi Etkileşim Modülü ise, çiftçilerin ellerindeki fazla ata tohumunu veya aradığı özel çeşitleri beyan edebildiği, güvenilir bir mikro-sosyal ağ oluşturarak bilgi asimetrisini azaltmakta ve yerel genetik materyalin ülke içindeki dolaşımını organize etme potansiyeli sunmaktadır. Bu yönüyle, kurulan dijital ağ, yerel üretimin ve tarımsal sürdürülebilirliğin artırılmasına yönelik somut bir katkı mekanizması olarak işlev görmekte; bilginin dijitalleşmesi ve demokratikleşmesi yoluyla küçük ölçekli üreticileri güçlendirmektedir. Projenin toplumsal kabul ve kullanım oranı, platformun tarımsal sürdürülebilirliği destekleme potansiyelinin yüksek olduğunu göstermektedir.
Öneriler
Benzer çalışmalar yürütecek araştırmacılar ve kurumlar için, projenin bulguları ve metodolojik deneyimlerine dayanarak aşağıdaki öneriler geliştirilmiştir:
Dijital tarım ağlarında güvenilirliği sürdürmek için, platforma çiftçiler tarafından yüklenen tohum ve bilgi verilerinin periyodik olarak yerel Tarım ve Orman Müdürlükleri veya akredite tarım kooperatifleri aracılığıyla resmi doğrulama süreçlerine tabi tutulması önerilmektedir.
Gelecek çalışmalarda, toplanan coğrafi veriler ve çiftçi deneyimleri üzerine makine öğrenimi algoritmaları entegre edilerek, iklim değişikliğine en dirençli ata tohumlarının ekim yeri ve dönemi için çiftçilere öngörüsel öneriler sunulması hedeflenmelidir.
Tarım sektöründe mobil teknolojilerin penetrasyonu göz önüne alındığında, platformun mobil uygulaması geliştirilerek çiftçilerin tarladan anlık olarak tohum takası, bilgi paylaşımı ve coğrafi verilere erişimi kolaylaştırılmalıdır.
Platformun, sadece teknik bilgi ve tohum takası sağlamakla kalmayıp, genç nesillere yönelik ata tohumu ve geleneksel tarım yöntemleri üzerine kısa, interaktif eğitim modülleri ile desteklenmesi, kültürel mirasın sürdürülebilirliği açısından önem taşımaktadır.